«Вердыкт. Новы светапарадак з фокусам на Азію». Радыёблог Леаніда Новікава

• Перадача: Радыёблог
• Дата: 17.10.2022

У Астане адбыўся саміт Нарады па ўзаемадзеянні і мерах даверу ў Азіі. Гэтае рэгіянальнае аб'яднанне налічвае 28 дзяржаў-членаў. У сваім выступленні Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заявіў, што пасля развалу СССР калектыўны Захад страціў кантроль і не справіўся з функцыямі глабальнага рэгулятара і гаранта стабільнасці. І прывёў прыклад з Беларуссю.

Нашая краіна добраахвотна адмовілася ад валодання ядзернай зброяй пад міжнародна-прававыя гарантыі. Насамрэч пасля развалу СССР ядзерная зброя апынулася на тэрыторыі 4 незалежных дзяржаў – Расіі, Украіны, Беларусі і Казахстана. Тактычная ядзерная зброя была вывезена на тэрыторыю Расіі.

Пасля шэрагу міжнародных перамоў у 1994 годзе быў падпісаны Мемарандум аб гарантыях бяспекі ў сувязі з далучэннем Украіны да Дамовы аб нераспаўсюджанні ядзернай зброі. У гісторыю дамова ўвайшла, як Будапешцкі мемарандум. Подпісы пад дакументам паставілі лідэры Украіны, Расіі, Вялікабрытаніі і ЗША. Палажэнні дагавора закраналі таксама Беларусь і Казахстан і прадастаўлялі міжнародныя гарантыі бяспекі, суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавам, якія добраахвотна адмовіліся ад зброі масавага паражэння.

Але што ж насамрэч адбылося? Калі ў рускім варыянце дакумента гаворка ішла аб гарантыях, у англійскім варыянце слова «гарантыі» было заменена словам, якое сведчыла аб падтрымцы, а не аб гарантыях. Мала таго, што з Будапешцкім мемарандумам мы атрымалі пустыя, нічым не падмацаваныя дэкларацыі. Дык яшчэ і практыкуюцца неабгрунтаваныя санкцыі, бясконцыя спробы дэстабілізаваць сітуацыю ў спакойнай працавітай Беларусі.

Невыпадкова вялікае значэнне надаецца цяперашняму саміту Нарады па ўзаемадзеянні і мерах даверу ў Азіі. Магутны фундамент як для паспяховага развіцця еўразійскай прасторы, так і для бяспекі закладвае пашырэнне супрацоўніцтва дзяржаў, якія ўдзельнічаюць у Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы, Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва і Нарадзе па ўзаемадзеянні і мерах даверу ў Азіі. Гэтыя арганізацыі могуць стаць прыкладам для Еўропы, як трэба выбудоўваць узаемадзеянне, таму што сістэма стрымак і проціваг, створаная ў 90-я гады мінулага стагоддзя, трашчыць па швах і развальваецца.

Сетка канфліктаў, якія ўзрушылі Стары свет, ужо дакацілася і да Азіі. Прычым заходнія краіны, якія прапануюць свае міратворчыя паслугі, на справе толькі падліваюць масла ў агонь і не зацікаўлены ў дээскалацыі. Заходнія краіны ставяць перад сабой мэту «ўсіх пасварыць, падзяліць, атрымаць некантралюемы доступ да рынкаў і рэсурсаў».

На саміце адзначалася: ужо можна казаць аб тым, што надышоў час Азіі і вельмі важна гэты час не прапусціць. Цяпер глабальная эканоміка, палітыка і лагістыка сапраўды скіроўваюць свой фокус менавіта на азіяцкі рэгіён. Тут фарміруецца новы светапарадак. Якая будзе яго канструкцыя, дзе аформяцца новыя полюсы сусветнай палітыкі і якім будзе баланс сіл, шмат у чым залежыць і ад калектыўнай волі і палітычнай адказнасці ў тым ліку і азіяцкіх дзяржаў.

На саміце Нарады абмяркоўвалася тэматыка рэгіянальнага супрацоўніцтва ў Азіі ў эканамічнай і гуманітарнай сферах, а таксама ў галіне бяспекі. Па выніках пленарнай сесіі Нарады па ўзаемадзеянні і мерах даверу ў Азіі прыняты падагульняючыя дакументы, накіраваныя на развіццё гэтага форуму. У іх зазначаецца, што за 30 гадоў ён ператварыўся ў паўнафарматную міжнародную арганізацыю. У адпаведнасці з астанінскай заявай запускаецца структураваны, усёабдымны і транспарэнтны перагаворны працэс аб паступовай, паэтапнай, заснаванай на прынцыпе кансенсусу, трансфармацыі форума ў поўнафарматную рэгіянальную міжнародную арганізацыю з задачамі ўносіць уклад у захаванне дынамічнага, роўнага, усёабдымнага і збалансаванага эканамічнага росту, узаемнага культурнага развіцця дзяржаў-удзельніц; нарошчваць калектыўную работу ў рамках арганізацыі ў мэтах пошуку сумесных рашэнняў агульных для ўсіх праблем XXI стагоддзя для захавання бяспекі і росквіту рэгіёну, мірнага ўрэгулявання спрэчак у адпаведнасці са Статутам ААН.

Плануецца, што «арганізацыя будзе ўзаемадзейнічаць і супрацоўнічаць у галінах, якія ўяўляюць цікавасць для ўсіх дзяржаў-удзельніц, з іншымі дзяржавамі, арганізацыямі і форумамі», якія падзяляюць яе мэты і прынцыпы, «для ўмацавання арыентаванага на вынік і шматбаковага супрацоўніцтва, якое абапіраецца на кансэнсус.