«Звычайныя гісторыі. Пра бацькоўскую хату можна гаварыць бясконца». Радыёблог Валянціны Стэльмах (аўдыё)

• Перадача: Радыёблог
• Дата: 18.12.2020

Успамінаецца роздум адной нашай слухачкі. Не буду пераказваць даслоўна гэтую своеасаблівую оду роднай хаце, скажу толькі, што яна моцна запала ў душу. Наогул такія споведзі бадай самыя шчырыя і шчымлівыя. Так што сёння – пра бацькоўскую хату, якая заўсёды прытуліць, сагрэе ў хвіліны роспачы і адчаю, дасць сэрцу цяпла і адчування шчасця. І, як пяецца ў адной вядомай песні, «няхай яна і не багата», але ж наймілейшая на свеце «ў будні і ў святы».

Многае, вядома ж, адыходзіць у нябыт. Асобныя рэчы (ручнікі-саматканкі, абрусы-вышыванкі), посуд (конаўкі, збанкі, чыгункі, гаршкі), розныя прылады працы (дзежкі, рэшаты, сярпы), як і наогул традыцыі вясковага побыту. Каб захаваць і перадаць маладым пакаленням для асэнсавання гэтую духоўную спадчыну нашых продкаў, у краязнаўчых музеях краіны ёй прысвечаны асобныя залы і раздзелы. У нас шмат школьных музеяў, дзе ў вучняў фарміруецца цікавасць і любоў да побыту і культуры продкаў, да беларускіх народных традыцый.

З цеплынёй узгадваю, як вядомы паэт, даследчык і краязнаўца Сяргей Панізнік распавядаў пра стварэнне ўласнага музея ў вёсцы Цінкаўцы Верхнядзвінскага раёна. Назваў яго ў гонар былой гаспадыні – «Хатка бабкі Параскі». Ёсць у яго і другая красамоўная назва – Музей радзімазнаўства. Цудоўны прыклад дзяржаўна-прыватнага партнёрства, якое зарадзілася яшчэ ў канцы 70-х гадоў.

Вясковая хата – незвычайная прастора! Асабліва ў даўніну. Як тут не ўзгадаць пра покуць – гэты своеасаблівы куточак храма. Там заўсёды віселі абразы, якія сваёй маўклівай малітваю асвячалі хату і яе жыхароў. Яны ўпрыгожваліся ручнікамі-набажнікамі, галінкамі вярбы, пучкамі жытнёвых каласоў, кветак і лугавых траў. Раней у хатах стаялі прасніцы, калаўроты, а позняй восенню з гаспадарчых пабудоў сюды «пераязджалі» і кросны. Пачыналіся попрадкі, ладзіліся вячоркі. Нашы продкі займаліся рамёствамі, рукадзеллем, таму не даводзілася доўгімі асеннімі ды зімовымі вечарамі сумаваць ды маркоціцца.

З прыемнасцю ўспамінаю нашы стасункі з Аленай Іванаўнай Шышко з вёскі Заверша Драгічынскага раёна. У адным з лістоў яна расказала пра куфар, таксама неабходную рэч у хаце. «У кнізе «Памяць. Драгічынскі раён», у раздзеле «Быт і культура» застаўска-завершскім куфрам прысвечаны цэлы артыкул, – зазначае яна. – Падчас вяселля, калі малады забіраў нявесту, услед мужчыны выносілі куфар з пасагам. Куфар у Завершы не толькі частка хатняй мэблі, а і асаблівы сімвал заможнасці, даніна пашаны да продкаў. У хатах людзей больш сталага веку яны «жывуць» і дагэтуль, нагадваюць пра далёкую маладосць. І пра тыя гісторыі і таямніцы, што некалі з імі здараліся».

«Часам не знаходжу тлумачэнняў, чаму так цягне ў родны куток, у бацькоўскую хату, – дзеліцца з намі Кацярына Дзярковіч з Любанскага раёна. – Ну што там такога незвычайнага?.. Ні зручнасцей, ні выгод, а як толькі выхадныя, лячу туды. Там усё нагадвае пра дзяцінства, школьныя гады, родных людзей. Многае разумееш з гадамі. Як і тое, што ўсё гэта – найкаштоўнейшы скарб, які трэба цаніць і берагчы».

Памятаю прызнанні бацькоўскай хаце Гелены Альбінаўны Грынько і Галіны Сцяпанаўны Крупянковай з Мінска, Ліліі Радзівонаўны Зарэцкай з Пастаўскага, і Кацярыны Фярковіч з Браслаўскага раёнаў, і многіх-многіх іншых нашых слухачоў. У іх радках знітавана ўсё – любоў да роднай зямлі, краю, да людзей, працавітых і шчырых, да ўсяго таго, што перапаўняе сэрца самымі добрымі пачуццямі. А яшчэ ў вашых радках роздумы пра тое, што сцены роднай хаты заўсёды грэюць, што там самыя... смачныя дранікі і яешня, самая цёплая печачка і самыя салодкія сны! І пра тое, што дзеці і ўнукі асвятляюць сэнсам жыццё бацькоўскай хаты, прадаўжаюць яго. А тыя, хто забывае, страчваюць многае, часам незваротнае і непапраўнае.

Зноў узгадваюцца радкі з вядомай песні:

Калі тут бываем, дык многа не трэба,

Тут дыхаць лягчэй, тут сэрцу цяплей,

Заўжды адшукаецца хлеб і да хлеба

І добрае слова для добрых людзей.

Пра бацькоўскую хату можна гаварыць бясконца! Так што далучайцеся і вы да размовы. Пішыце на адрас: 220114, Мінск, Чырвоная, 4, Дом радыё.