“Роздум. Ці патрэбны чалавеку сорам?” Радыёблог Навума Гальпяровіча (аўдыё)

Памятаю, першае пачуццё сораму, калі ў шасцігадовым узросце пабіўся з суседскім хлапчуком за веласіпед. Веласіпед быў ягоны, але мне так хацелася на ім пакатацца, што знайшоў прычыну, каб усчаць бойку і пераможна сесці на яго дзіцячы ровар. Ён заплакаў, і мая радасць ад перамогі неяк адразу паблякла. А потым мама доўга мяне ўсчувала, што нельга адбіраць чужое, тым больш сілай. Увогуле, кожны з нас, напэўна, зведаў, што нешта рабіць не так – сорамна, што сярод людзей трэба сябе паводзіць па-людску. Паглядзеў у слоўніку значэнне слова “сорам”. Гэта, аказваецца, пачуццё раскаяння ад усведамлення неправільнасці або ганебнасці ўчынку. Чамусьці некаторыя сёння лічаць, што гэта толькі савецкія бацькі прывівалі пачуццё віны дзецям за ганебныя ўчынкі, і выраз “як табе не сорамна” належаў толькі так званым саўкам. І вось сучасны інстаграм праводзіць флэшмоб “Увогуле не сорамна”. З такім хэштэгам у ім прыняло ўдзел некалькі тысяч чалавек. Як паведамляецца, гэта пераважная большасць жанчын. І тут жа прыводзяцца прыклады адказаў: “мне зусім не сорамна, што я мацяруся. Прычым моцна, заўсёды і паўсюль”; ”мне зусім не сорамна за сваю неідэальнасць: я шмат лаюся матам, п’ю, спрачаюся ў інтэрнэце, выпендрываюся, пляткару, бываю эмацыйнай, злой і нястрыманай”... Заўважу, што гэтыя адказы цытуюцца з сайта для дзяцей і мам, так што быццам аблягчэнне і для дзетак, і для мамуль. І ніякіх абмежаванняў. А сорам – далоў! Што ж, гэта не нова. З “хімерамі сумлення” змагаліся ў розныя часы розныя рухі і вучэнні. І справа тут далёка не толькі ў лексічным правапарадку. Каб толькі гэтым парушэннем правілаў паводзін абмяжоўвалася адсутнасць сораму. Але адмовіўшыся ад гэтага адчування, вельмі проста скаціцца да любога вычварэнцтва ці нават злачынства – нічога ж не сорамна! Можна падманваць на кожным кроку – не сорамна. Можна здраджваць сябрам, паплечнікам – не сорамна. Можна біцца і зневажаць людзей – не сорамна. Безумоўна, я крыху ўтрырую. Але ж уся сусветная літаратура, пропаведзі святароў, запаветы бацькоў заўсёды апелявалі да пачуцця сораму, да адчування віны. Памятаеце славутыя радкі рускага паэта Аляксандра Твардоўскага? “Я знаю, никакой моей вины В том, что другие не пришли с войны, В то, что они – кто старше, кто моложе – Остались там, и не о том же речь, Что я их мог, но не сумел сберечь, – Речь не о том, но все же, все же, все же...” Пачуццё сораму, віны за здейсненыя і няздзейсненыя ўчынкі, робяць нас людзьмі, з высокай чалавечай мараллю. Але імкненне перагледзець усе маральныя правілы, скіраваныя на страту гэтых маральных прынцыпаў, на паступовае здзічэнне людства, ператварэнне людской супольнасці ў натоўп індывідумаў, якія не прызнаюць ніякіх правілаў, ні ўвогуле адзін аднаго… І мне чамусці за гэтае імкненне некаторых сучасных “прасунутых” сорамна. А вам?